درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس هشتم

ایران در منطقه جنوب غربی آسیا که یکی از مناطق راهبردی (استراتژیک) جهان است، واقع شده است. این به چه معنا است؟ چرا این منطقه، استراتژیک است؟

1- این منطقه در کانون اتصال سه قاره آسیا، اروپا و افریقا قرار دارد. آبراهه‌های مهمی چون تنگه‌های هرمز، بُسفر، داردانل و باب‌المندب در این منطقه قرار دارند. از طریق این آبراهه‌های مهم، دریاهای منطقه به یکدیگر می‌پیوندند و به آب‌های آزاد اقیانوس‌ها راه می‌یابند. موقعیت بندرگاهی برای کشورها اهمیت زیادی دارد، چون استفاده از حمل و نقل ارزان کالاها و انرژی را میسّر می‌سازد.

2- این منطقه، انبار مهم منابع انرژی در جهان است. حدود دوسوم ذخایر شناخته شدهٔ نفت جهان و حدود یک سوم منابع گازی جهان در این منطقه قرار دارد که البته بخش بزرگی از آنها در منطقهٔ خلیج فارس واقع است. کشورهای عمدهٔ صادرکنندهٔ نفت، مانند: عربستان، ایران، عراق، کویت و امارات متحده عربی در این منطقه واقع هستند. بنابراین، اقتصاد و صنعت جهان به شدت به منابع انرژی در این منطقه از جهان وابسته است.

3- این منطقه، کانون جهان اسلام است. مکه و مدینه که مقدس‌ترین شهرهای مسلمانان هستند، هر ساله در هنگام مراسم حج، صدها هزار نفر را در خود جای می‌دهند و اجتماع بزرگ و باشکوهی در آنها به وجود می‌آید. اجتماعات بزرگ دیگری مانند راه‌پیمایی اربعین هر ساله میلیون‌ها انسان را گرد هم جمع می‌کند.

برخی کشورهای منطقه سعی می‌کنند که از طریق پیمان‌های اقتصادی و فرهنگی با یکدیگر، بیشتر همکاری کنند، مانند پیمان سازمان همکاری اقتصادی (اکو) که نخست در سال 1341 بین ایران، پاکستان و ترکیه بسته شد و هم اکنون ده کشور منطقه عضو آن هستند.

چرا جنوب غربی آسیا منطقه‌ای پرتنش است؟

جنوب غربی آسیا، منطقه‌ای پرکشمکش و تنش است. به جدول زیر توجه کنید. در سی سال اخیر، جنگ‌ها و وقایع ناگواری در این منطقه رخ داده است. چرا؟

* همان‌طور که گفتیم بخش عمده‌ای از منابع انرژی مورد نیاز کشورهای صنعتی و راه‌های مهم حمل و نقل دریایی در این منطقه واقع است. به همین دلیل این منطقه مورد توجه قدرت‌های بزرگ استکباری جهان است. البته در گذشته نیز دسترسی به آب‌های خلیج فارس و اقیانوس هند، موضوعی مهم برای کشورهای قدرتمند بوده و همواره بر سر این موضوع با یکدیگر به رقابت و تلاش می‌پرداخته‌اند.

* قدرت‌های استکباری با استفاده از نفوذشان بر حکومت‌های وابسته در منطقه و ایجاد جنگ‌های نیابتی موجب بروز تنش و بحران در منطقه می‌شوند. برخی از کشورها به شیوهٔ پادشاهی، امیرنشینی و موروثی اداره می‌شوند و مردم نقش مؤثری در حکومت ندارند.

* رژیم اشغالگر قدس (اسرائیل) با حمایت آمریکا و انگلیس علاوه بر سرکوب مردم مظلوم فلسطین و اشغال سرزمین‌های همسایه به توطئه و دشمنی با مسلمانان کشورهای منطقه می‌پردازد.

* آمریکا، انگلستان و برخی کشورهای سلطه‌گر برای حفظ منافع خود در منطقه، در کشورهای وابسته، پایگاه‌های نظامی ایجاد نموده و در این پایگاه‌ها، تسلیحات نظامی مختلف انبار و نیروهای نظامی، مستقر کرده‌اند.

بیشتر بدانیم: برخی جنگ‌های منطقه و زمان وقوع آنها در سال‌های اخیر

حملات نظامی رژیم اشغالگر قدس (اسرائیل) به جنوب لبنان، نوار غزه و اردوگاه‌های فلسطینی‌ها	در چهار دهه گذشته
حمله نظامی شوروی سابق به افغانستان و اشغال آن	1358
جنگ تحمیلی رژیم بعثی عراق علیه ایران	1359
حمله نظامی آمریکا و انگلیس به عراق	1369
حمله نظامی آمریکا به افغانستان و اشغال آن	1380
اشغال نظامی عراق توسط آمریکا	1382
جنگ‌های نیابتی علیه جبهه مقاومت و مردم سوریه و عراق و یمن	در دهه گذشته

* به نقشه توجه کنید. سواحل ایران در خلیج فارس و دریای عمان (مَکُّران) از اروندرود در جنوب غرب تا تنگه هرمز و از آنجا تا بندر گُواتر (گواِدر) در جنوب‌شرق، بیش از 2 هزار کیلومتر امتداد دارد.

در این سواحل طولانی، بنادر مهم بازرگانی و نفتی به‌وجود آمده‌اند که در سال ششم با آنها آشنا شدید. کشور ایران در آب‌های خلیج فارس، جزیره‌های فراوانی دارد که از مهم‌ترین آنها می‌توان به خارک، کیش، قشم، لارک، لاوان، تنب بزرگ، تنب کوچک، ابوموسی و... اشاره کرد. این جزیره‌ها از نظر استخراج نفت، بازرگانی تجارت و نظامی اهمیت دارند. این جزایر را روی نقشه پیدا کنید و دور آنها خط بکشید. تنگهٔ هرمز، یک آبراههٔ بین‌المللی است که همهٔ کشورها حق دارند بر طبق قوانین رفت و آمد در تنگه‌ها با کشتی از آن عبور کنند.

تنگه هرمز، یک آبراهه بین‌المللی است که در دریای سرزمینی ایران و عمان قرار دارد و همه کشورها می‌توانند بر طبق قوانین و با هماهنگی ایران، با کشتی از آن عبور کنند.

* دلاوران نیروی دریایی جمهوری اسلامی ایران همانند نیروهای زمینی و هوایی در جنگ تحمیلی رژیم بعثی عراق علیه ایران، با شجاعت و رشادت فراوان در آب‌ها با دشمنان جنگیدند و از کشور دفاع کردند و نگذاشتند که در رفت وآمد کشتی‌های تجاری و واردات کالا به ایران مشکلی پیش بیاید. نیروی دریایی قدرتمند ایران در زمان صلح نیز، حافظ منافع کشور ایران در دریاهاست. نیروی دریایی همچنین در مواقعی که برای کشتی‌ها چه در آب‌های ایران و چه در آب‌های بین‌المللی، حوادثی به‌وجود بیاید، به آنها کمک می‌رساند.

فلسطین، موضوع مهم جهان اسلام

مسئله فلسطین و ظلمی که بر مردم این کشور پس از اشغال آن توسط یهودیان صهیونیست می‌شود، تنها یک مسئلهٔ مربوط به مردم عرب و یا حتّی یک مسئلهٔ صرفاً اسلامی نیست، بلکه یک مسئلهٔ بسیار با اهمیت است. دلایل اهمیت فلسطین را می‌توان در موارد زیر برشمرد:

1- این سرزمین مهد ادیان الهی و محل زندگی بسیاری از پیامبران بوده و اماکن مقدس بسیاری در آن واقع شده است. از این جهت، کانون توجه بسیاری از مردم جهان از جمله مسلمانان، مسیحیان و یهودیان است.
2- کشور فلسطین در محل تقاطع سه قاره آسیا، افریقا و اروپا قرار دارد و راه‌های ارتباطی زمینی این سه قاره از این منطقه می‌گذرد. چنین مناطقی در جهان، از اهمیت بالایی برخوردارند.
3- تشکیل دولت جعلی اسرائیل در قلب دنیای اسلام (فلسطین)، دارای یک هدفِ بلند مدتِ استکباری است، زیرا ادامه حیات و فعّالیت اسرائیل، این تضمین را به صهیونیست‌ها می‌دهد که اگر زمانی دولت اسلامیِ مقتدری در این منطقه به وجود آمد، اسرائیل با آن مقابله کند و بتواند جلوی نفوذ آن را بگیرد.
4- یکی از مهم‌ترین آبراه‌های جهان از این منطقه و نزدیک فلسطین عبور می‌کند و ارتباط بین غرب و شرق را فراهم می‌کند (مسیر آبی دریای مدیترانه - دریای سرخ - اقیانوس هند)؛ روزانه کشتی‌های فراوانی در این مسیر در رفت و آمدند و کالاهای مبادله شده بین کشورها از جمله نفت را جابه‌جا می‌کنند.

علاوه بر این، تکلیف دینی و همچنین وظیفهٔ انسانی هر فرد آزاده‌ای است که اگر دشمنان، قطعه‌ای از خاک کشوری دیگر را غصب کنند و به مردم آن کشور ظلم کنند، به یاری آن مردم و مبارزه با دشمنان بشتابد.

بیشتر بدانیم: صهیونیسم فراتر از اسرائیل
در دنیا یهودیان فراوانی وجود دارند که از صهیونیسم بیزارند. صهیونیسم یک جریان فکری سیاسی متجاوز است که تشکیل دولت اسرائیل را هدف‌نهایی خود می‌دانند و برای رسیدن به آن، هرگونه اقدامی انجام می‌دهند. منظور از صهیونیسم فقط دولت اشغالگر فلسطین نیست، بلکه راه‌اندازی و اداره دولت اسرائیل تنها بخشی از مجموعهٔ فعّالیت این گروه است. آنها در واقع سرمایه‌داران بزرگی هستند که در کشورهایی مانند آمریکا نفوذ فراوان دارند و تا حدّ زیادی بر سیاست آن کشور مسلط‌اند. امروزه حتّی برخی سازمان‌های بین‌المللی نیز در زمینه‌های مالی، نظامی، تبلیغاتی و فرهنگی اسیر سیاست‌های توسعه طلبانهٔ صهیونیسم‌اند.

قبل از انقلاب اسلامی، رژیم ظالم پهلوی حتّی اجازه تفکر درباره مسئلهٔ فلسطین را نمی‌داد. آنها نمی‌گذاشتند مردم احساس کنند که مسئلهٔ فلسطین جزئی از مسئلهٔ مسلمانان و ایران است و به آینده و پیشرفت ایران مرتبط است. امام خمینی برای اوّلین بار در تاریخ مبارزات عربی و اسلامی و فلسطینی، یک روز را به نام روز قدس و به عنوان نمادی برای مبارزه با صهیونیسم، معین کرد.

ابتکار عمل جبهه مقاومت
از زمان اشغال فلسطین توسط صهیونیست‌ها و با حمایت دولت‌های انگلیس و آمریکا، مردم فلسطین طی سالیان طولانی علیه اشغالگران مبارزه کرده‌اند. تاکنون، همواره دشمنِ متجاوز، ابتکار عمل را در دست داشته است: نخست خریدن فریبکارانه زمینه‌ای فلسطینیان، سپس مسلّح شدن صهیونیست‌های مهاجر، بعد از آن، جنگ داخلی و اعلام تجزیهٔ فلسطین، سپس تصرّف بخش‌های جدیدی از فلسطین و در نهایت تصرف بخش‌هایی از کشورهای مصر و سوریه و اردن و الحاق به آن.

اما امروز مردم مسلمان فلسطین با مقاومت خویش در مقابل دشمنان اشغالگر، ابتکار عمل را به‌دست گرفته‌اند. رژیم صهیونیستی به هیچ‌وجه توانایی لازم برای یک رویارویی مستمر و درازمدت را با جبهه مقاومت ندارد. بعد از جنگ 33 روزه حزب‌الله لبنان به رهبری سیدحسن نصرالله و همچنین جنگ 22 روزه مردم فلسطین با رژیم اشغالگر قدس، صهیونیست‌ها به شدّت و از جنبه‌های مختلف، ضربه‌های سنگینی را متحمل شده و افسانهٔ شکست‌ناپذیری آنها فروریخته است. تنها راه در مسیر مبارزه با اسرائیل تا محو شدن کامل آن، اتحاد مسلمانان، ادامهٔ مقاومت و همچنین تقویت اعتراضات شجاعانه و مبارزه مردمی این کشور (انتفاضه) است.